Ter bescherming van de natuur vormen de Vogel- en Habitatrichtlijnen de belangrijke instrumenten van de EU. Doel van de richtlijnen is een gunstige staat van instandhouding van soorten en habitats die van communautair belang zijn te bereiken en te behouden. Een van maatregelen in de richtlijn is het instellen van een netwerk van speciale beschermingszones, Natura 2000. In deze zones staat de instandhouding van habitats en soorten voorop. Verdere ontwikkeling van de gebieden vereisen een toets op de effecten daarvan op de natuur. In Nederland zijn 161 van deze zones aangewezen. Voor 2010 moet voor al deze gebieden beheersplannen opgesteld en uitgevoerd worden.
In de drukbevolkte Randstad zijn de ruimtelijke effecten van het EU milieu- en natuurbeleid vaak groot. De vervuiling is er groot, de ruimte om bedrijvigheid te ontwikkelen en plaatsen te creëren om te wonen zijn (nog maar) beperkt. Dat levert in de praktijk nog wel eens spanning op. Vooral omdat de statische benadering van EU-wetgeving niet altijd een flexibele en dynamische benadering op natuur mogelijk maakt. Een benadering die juist voor de Randstad noodzakelijk is om het bijzondere gebied, met veel water en veengebieden, voor de toekomst te kunnen behouden. In de expertgroep wordt intensief samengewerkt om de toepassing van Europese milieu- en natuurregels te toetsen voor de Randstad en ervaring met de uitvoering te delen.